گفتمان اجتماعی مسلمانان

تعامل جوامع و جمعيتهاي مسلمان در جهان امروز

هم افزایی جمعی راهبرد متکی به فناوری های نوین
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٥:٥٩ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۳ بهمن ۱۳٩٤
 

هم افزایی ناشی از همکاری و همفکری و همراهی است. بدون تعامل و نزدیکی، هم افزایی و ترکیب شکل نمیگیرد. در مقابل سیاست های فرعونی و استبدادی، جدا کردن گروههای مردم از یکدیگر و ایجاد تفرقه برای جلوگیری از خلق ارزش های نوین و متفاوت است.

امروزه فناوری های نوین به کمک آمده اند تا در هر موقعیتی و به هر بهانه ای این هم افزایی شکل گیرد و آخرین مرحله از هم افزایی نیز با عنوان هم افزایی جمعی محصول موفقیت جامعه بشری در شبکه سازی هوشمند و پیشرفته است.

گرچه زیرساخت های فناوری این حوزه ایجاد شده اند ولی همچنان پروژه های نرم افزاری بسیاری در راه هستند.


 
comment نظرات ()

 
ولایت علی ع عشق به همه خوبی های عالم است
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۸:٤٠ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٢ اردیبهشت ۱۳٩٤
 

علی نماینده ی تام و تمام حق و انسانیت است
 عشق مردم ایران به علی ع بهترین گواه حق جویی ایرانیان است
نهج البلاغه ی او اندکی از علی ع است با هدف معرفی بلاغت کلام او ولی همان نیز دریچه ای شد به عظمت های باورنکردنی انسانی که در مسیر استفاده از ظرفیت خلیفه اللهی به اوج رسید.
ولایت او خطی است که از محبت و عشق به حق و حقیقت آغاز می شود و به همان پایان می یابد
و در آن همه ی خوبی ها جمع است

محبت و عشق به همه خوبی های عالم

خود از بزرگترین خوبی ها و کلید و مبنای نیت رسیدن به هر خوبی است

ولایت علی
عشق به همه خوبی ها و کمال ها و جمال های عالم است

پرشین بلاگ persianblog  مهدی بوترابی mehdi boutorabi  علی

من کنت مولاه فهذا علی مولاه


 
comment نظرات ()

 
آغاز یازدهمین سال فعالیت پرشین بلاگ و روز وبلاگ فارسی مبارک باد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:۳٠ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢۳ خرداد ۱۳٩۱
 

پرشین بلاگ، بیست و سوم خرداد، روز وبلاگ فارسی را به وبلاگنویسان عزیز و فعالین وبلاگستان و فضای مجازی تبریک عرض می کند

بیست و سوم خرداد ماه یکهزار و سیصد و هشتاد و یک، برای نخستین بار، سرویس وبلاگ فارسی راه اندازی شد و امکان وبلاگنویسی به زبان فارسی برای عموم و به صورت رایگان فراهم گشت و بدین ترتیب حوزه رسانه های اجتماعی فارسی متولد شد.

تصویر صفحه اول نسخه پیشین پرشین بلاگ 

تا پیش از پرشین بلاگ، سایت های فارسی و حتی وبلاگ هایی بر اساس امکانات فنی و مالی اشخاص حقیقی و حقوقی و به صورت اختصاصی  راه اندازی شده بود که مقدمه انفجار بزرگ و ظهور پرشین بلاگ در آسمان وب فارسی محسوب می گردند. پس از این حضور بزرگ و موثر بود که وبلاگستان فارسی متولد گشت و جهان رسانه های اجتماعی فضای مجازی به وجود آمد.
تقریبا اکثریت قریب به اتفاق وبلاگنویسان پیشکسوت، فعالیت خود را در پرشین بلاگ آغاز کردند و این پرشین بلاگ بود که راه وبلاگنویسی را برای همگان گشود.
تا پایان سال 1382 پرشین بلاگ میزبان دهها هزار وبلاگ گردید و توانست به تنهایی رتبه زبان فارسی در اینترنت را به سطح چهارم جهان برساند، موضوعی که امروز با حضور دهها سرویس دهنده فارسی و هزاران وبلاگنویس فارسی در سرویس دهنده های خارجی یا سایت های مستقل، در مجموع نیز تکرار نشده است و دلیل آن چیزی جز دشوار شدن رقابت جهانی و بازماندن وبلاگنویس ایرانی از جایگاه شایسته خویش نبوده است.

بی تردید سقوط و کاهش نسبی حضور زبان فارسی در اینترنت و مهاجرت کاربران و اندیشه و روابط تعاملی ایرانی به سرویس دهنده های و شبکه های اجتماعی مجازی خارجی بسیار نگران کننده و مخل امنیت علمی، اقتصادی و اجتماعی و سیاسی کشور است و در سرنوشت آینده ایران تاثیرات گسترده و عمیقی خواهد داشت. راه حل اجتناب از این وضعیت اصلاح تصمیمات و شرایطی است که موجد و موجب آن شده اند و  استراتژی کاهش دسترسی ها در عصر جهانی دسترسی ها، راه کار بی سرانجام است. در مقابل، استفاده از دسترسی ها برای تاثیرگذاری و تاثیرپذیری مثبت، راه برون رفت از بن بست ها و کسب موقعیت های از دست رفته است. می دانیم که وبلاگنویسی دیگر و به تنهایی یک جرم و خطا محسوب نمی گردد و نقش آن به عنوان ابزاری نیرومند برای بیان و اصلاح اندیشه و عمل پذیرفته شده است ولی همچنان تا رسیدن به جایگاه شایسته وبلاگنویسی در جهان پر رقابت امروز راهی دشوار پیش رو داریم.

از سوی دیگر وبلاگستان فارسی با ظرفیت دهها میلیون صفحه بازدید روزانه و صدها هزار وبلاگ و دهها هزار وبلاگنویس فعال، تولید کننده بخش عظیمی از محتوای ارزشمند فارسی در فضای وب و تکیه گاه اندیشه ایرانی در فضای مجازی است. حتی شبکه های اجتماعی موفق و مجازی ایرانی نیز از تجارب و محتوا و حضور وبلاگنویسان برخوردارند. رشد یکصد درصدی ترافیک بازدید از وبلاگهای پرشین بلاگ در سال 90 به تنهایی گواهی روشن از رشد واقعی و بی سر و صدای وبلاگستان است.

پرشین بلاگ در آستانه آغاز یازدهمین سال فعالیت خود، کوشش می کند تا به وظیفه حرفه ای خود وفادار بماند و تلاش خویش را مصروف ارتقای آینده کشور از مسیر اعتلای کمی و کیفی فضای مجازی نماید و دراین راه همچنان چشم امید به  همفکری ها و همدلی های شهروندان فضای مجازی و عنایات الهی دارد.

روز وبلاگ فارسی و آغاز یازدهمین سال فعالیت پرشین بلاگ بر شما مبارک باد


به امید روزهای بهتر و پرافتخارترنیشخند


 
comment نظرات ()

 
پیام نوروزی فضای مجازی
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۸:۳٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱ فروردین ۱۳٩۱
 

وبلاگنویسان و دیگر شهروندان فضای مجازی!

پیام های نوروزی شما

اینترنتی و تلفنی

عطر شادی و اراده ی به روزی است

دوباره و دوباره

در تکراری زیبا

پیام هر ساله نوروز را باز می خوانیم

نو شدن روز و روزگار

از سخت ترین: یخ و سرما

تا زیباترین: آب و سرسبزی

در اندک زمانی باورنکردنی

...

با تکیه بر آرزوها و اراده های زیبا و محکم

سهم خویش در این نو شدن را

به راستی

و تمام و کمال

برعهده داریم و از ثمرات کشته های بهاری خویش

در تابستانی که همین نزدیکی است

برخوردار می شویم

جهانی بهتر از پیش می سازیم

دانش و ثروت و قدرت را

به رسمی کهن

ز راهی نو

دوباره می سازیم و هدیه می کنیم

باشد که این بار

امانت داران راستی پیشه کنند

و قدردان زحمت مردمان زمانه خویش باشند

...

آرزوهای خویش را با عمل آگاهانه

به صحنه می کشیم

 و رسیدن به آن ها را در تک تک لحظاتمان

تجربه کنیم

...

گذشته و حال و آینده

از آن ما بوده است و هست و خواهد بود

...

بخواهیم آنچه را می خواهیم

 

بنده ای خدا را گفت:

اگر سرنوشت مرا تو نوشته ای پس چرا دعا کنم؟

خدا گفت:

شاید نوشته باشم هر چه دعا کند ...

 


 
comment نظرات ()

 
هفت سین ارزانی و نوروزمان مبارک باد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:۳۳ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱ فروردین ۱۳٩۱
 

سلام  بر شما
سلامتی جسم و جان
سحرخیزی و سرزندگی و سرافرازی
سرسبزی طبیعت و جامعه
و سکه بودن اقتصاد تان
در این سال نو
ارزانی باد


 
comment نظرات ()

 
میلاد حضرت مسیح ع بر جویندگان محبت مبارک باد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٩:٥٠ ‎ق.ظ روز جمعه ٢ دی ۱۳٩٠
 

ایام ولادت پیامبر بزرگ و معصوم الهی حضرت مسیح ع بر همگان مبارک باد

سلام بر روح خدا
کلمه خدا
زنده کننده مردگان به اذن او


بر ما مبارک باد نگاه و لطف و محبت مسیح ع
که از مهربان ترین گفت
به نام پدر آسمانی انسان زمینی
برکت را به ما حاملان روح الهی هدیه کرد

با حضور او
درخت خشکیده به بار می نشست

بیمار شفا ، زمین حیات ،مرده زندگی یافت

محبت را در دل ها برانگیخت
و آینده را مهربان کرد

 از سخنان اوست که:

خوشا بحال آنان که نیاز خود را به خدا احساس می کنند،  زیرا ملکوت آسمان از آن ایشان است. خوشا بحال ماتم زدگان، زیرا ایشان تسلی خواهند یافت. خوشا بحال گرسنگان و تشنگان عدالت، زیرا سیر خواهند شد. خوشا بحال آنان که مهربان و با گذشتند، زیرا از دیگران گذشت خواهند دید. … هر که بخاطر من شما را ناسزا گفته، آزار رسانند و به شما تهمت زنند، شاد باشید. بلی، خوشی و شادی نمایید، زیرا در آسمان پاداشی بزرگ در انتظار شماست. بدانید که با پیامبران گذشته نیز چنین کردند. «انجیل متی 12-5:3»)

 آغاز سال نو مسیحی را به هموطنان مسیحی خویش تبریک میگویم


 
comment نظرات ()

 
شب یلدا ... امید و رمز موفقیت و شادی هزاره های ایرانی
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:٥۸ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۳٠ آذر ۱۳٩٠
 
 
 
یلدا
یادآور اندیشه ها و احساسات متنوع
سنتی قدیمی و ریشه دار
و مملو از ارزش هایی عجین با روح ایرانی است

یلدا
یادآور به حاشیه رانده شدنمان و بازگشت دوباره مان است

یلدا
پایانی بر دوره ای از ترس و رنج و آزار و تاریکی است
که در اوج آن، امیدوارانه و مطمئن از آینده
جشن می گیریم

آموخته ایم که در بلندای تیرگی شب یلدا
تولد خورشید و پایان سیاهی را جشن بگیریم
و در سخت ترین شرایط
شادترین لحظات را تجربه کنیم
گاهی فراموش می کنیم که
تاریکی رفتنی است و زشتی آن به روی ناکسان می ماند و بس

چنین بوده است
و چنین خواهد بود

پس

شاد باشیم که شادی
هدیه هزاره های ایرانی است

شب یلدا
شب شادی
شب امید
شب وحدت
گرامی باد
 

 
comment نظرات ()

 
حمایت رایگان پرشین بلاگ از خیریه ها و سازمان های مردم نهاد ( سمن ها )
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۸:٢٢ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٢ آذر ۱۳٩٠
 

بسته حمایت رایگان از خیریه ها و سازمان های مردم نهاد

بر اساس این بسته ی تبلیغاتی، کلیه خیریه ها و سازمان های مردم نهاد که به صورت رسمی و مبتنی بر قوانین کشور ثبت شده اند، از حمایت گروه سایت های پرشین بلاگ تا سقف یک میلیون تومان تبلیغ رایگان برخوردارند

جهت اطلاعات بیشتر با ما تماس حاصل فرمایید

09359459999

لینک در سایت ادز ردی کارگزار تبلیغات اینترنتی


 
comment نظرات ()

 
حلول ماه مبارک رمضان بر همگان مبارک باد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:۱۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٠ امرداد ۱۳٩٠
 

ماه مبارک رمضان همیشه فرصت است و امسال نیز فرصتی عالی و مبارک برای خواست ها و آرزوهای کوچک و بزرگمان از خدای قادر و مهربان



 

حلول ماه خدا بر همگان و به ویژه بر وبلاگنویسان عزیز مبارک باد

به امید آنکه خداوند رحمان قرائت و انس با قرآن کریم و تدبر و تدبیر در آن را ارزانی مان فرماید


 
comment نظرات ()

 
میلاد موعود مبارک باد: انتظاری که از سختی گذشته و به راحتی خواهد نشست
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٩:٥۱ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٥ تیر ۱۳٩٠
 

رسیدن به ایده آل

امیدی است که در دل و جان انسان ها

ریشه دارد

و ظهور مهدی موعود عج

وعده حق ادیان الهی

و  ثمره ی درخت آگاهی و مسئولیت انسان است

و پایان بی عدالتی هایی که استقلال و آزادی ملت ها را طاقت ندارند

و  جهان در انتظار عدالت است

...

در جهانی که هر روز یگانه تر می شود

تنها فرهنگ و اندیشه قابل پذیرش

اندیشه و فرهنگ عقلانیت محور و عدالت گستر خواهد بود

و  عطش انتظارعقلانیت و عدالت

افزون تر از همیشه است

...

میلاد مسعود یگانه منجی بشریت بر همگان مبارک باد

یا مهدی ادرکنی

 


 
comment نظرات ()

 
جشن تولد پرشین بلاگ و روز وبلاگ فارسی برگزار شد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٩:٢۸ ‎ق.ظ روز شنبه ٢٥ تیر ۱۳٩٠
 

در آستانه نیمه شعبان و میلاد خجسته حضرت مهدی موعود عج، جشن تولد پرشین بلاگ و روز وبلاگ فارسی،  با حضور گسترده وبلاگنویسان برگزار شد

روز پنجشنبه 23 تیرماه 1390، جشن تولد پرشین بلاگ و  روز وبلاگ فارسی همراه با ورود به دهمین سال فعالیت پرشین بلاگ، نخستین سرویس دهنده وبلاگ فارسی، با حضور بیش از دویست وبلاگنویس و فعالین شبکه های اجتماعی مجازی در فرهنگسرای شهریاران جوان برگزار شد. در این مراسم از برترین های عرصه وبلاگنویسی بانوان کشور تقدیر به عمل آمد و به رسم یادبود جوایزی به آنان اهدا شد. همچنین از برگزیدگان وبلاگنویسی کودکان نیز تقدیر به عمل آمد

پرشین بلاگ از سال 1383 با برگزاری نخستین جشنواره وبلاگ ها و نشریات اینترنتی، تلاش جدیدی را برای توسعه فرهنگ در فضای مجازی آغاز کرد و از آن پس به صورت منظم و همه ساله نشست ها و جشن های مجازی و غیرمجازی متعددی را برگزارکرده است. از آن جمله جشن تولد پرشین بلاگ و روز وبلاگ فارسی، جشن شب یلدا، جشن های اعیاد ملی و مذهبی، مراسم انتخاب برترین بانوان وبلاگنویس و دهها نظرسنجی و جشنواره و مسابقه دیگر بوده است

امسال به دلایل اجرایی، مراسم معرفی بانوان برتر وبلاگستان و جشن تولد پرشین بلاگ به صورت همزمان و در تاریخ 23 تیرماه برگزار گردید. حضور بیش از دویست وبلاگنویس و فعال در شبکه های اجتماعی مجازی از افتخارات پرشین بلاگ در برگزاری این مراسم محسوب می شود و به همین دلیل بر خود لازم می دانیم که از حضور و لطف و حمایت همه دوستان و سروران کمال تشکر و قدردانی را به عمل آوریم

گزارش تفصیلی مراسم و گزارش های تصویری و انعکاس جشن در وبلاگستان و شبکه های اجتماعی مجازی متعاقبا در بخش اخبار سایت پرشین بلاگ منعکس خواهد شد

به امید روزهای بهتر و  موفقیت های بیشتر برای وبلاگستان و فضای مجازی فارسی

 

مهدی بوترابی

مدیر گروه سایت های پرشین بلاگ

لینک مطلب در وبلاگ اکرنه


 
comment نظرات ()

 
مهدی بوترابی مدیر پرشین بلاگ در گفتگو با روزنامه شرق
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٩:۱٩ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱٩ تیر ۱۳٩٠
 

 

لینک مطلب از شرق

 

مدیر "پرشین بلاگ" در گفتگو با شرق:

تخریب تجهیزات از طریق ویروس نوعی حمله است

تاکید دارد که چون از پایان نامه اش دفاع نکرده از عنوان دکتر در مخاطب قرار دادن اش استفاده نکنم . کارشناس ارشد تاریخ است اما فعالیت گسترده اش در فضای مجازی و مدیریت اش بر اولین سایت فارسی یعنی پرشین بلاگ سبب شد که از او در مورد چند و چون آنچه در فضای سایبر اتفاق می افتد و آنچه به عنوان جنگ نرم و جنگ سایبری از سوی برخی مطرح می شود گفتگو کنیم. مهدی بوترابی اما درباره این موضوع نظر متفاوتی دارد. معتقد است تا دولتی مسئولیت خرابکاری ها و اوباشی گری های سایبری را نپذیرفته نمی توان روی آن اسم جنگ را گذاشت به اعتقاد او عرصه مجازی تحت قدرت مردم است و این مردم اند که می توانند در رو در  رویی های این عرصه موثر باشند. حملات سایبری، بویژه ویروس استاکس نت محور گفتگوی با او بود.

طبیعتا حضور شما در فضای سایبر و آی تی مختص به مدیریت پرشین بلاگ نیست ....

بله مختص پرشین بلاگ نیست. اما از سال 66 که فعالیت کسب و کارم را شروع کردم همیشه در حوزه بخش خصوصی بوده ام و هیچ وقت در گیر مشاغل دولتی نشده ام. از سال های 70 و 71 وارد حوزه آی تی شدم. تا سال 82 بیشتر کارهای مرتبط با نرم افزار و سخت افزار انجام می دادیم و نرم افزارهای چند رسانه ای و بازی کامپیوتری نیز تولید می کردیم. پرشین بلاگ سال 81 تاسیس شد و از اواخر سال 82 بخش عمده ای از سهام آن را خریدم و به تدریج در عرصه وب فارسی فعال تر  شدم. پیش تر شرکایی داشتیم و  الان هم با تعدادی از شرکا مشغول به کاریم و همچنان مدیر سایت هستم. در ابتدا پرشین بلاگ بود اما بعد از آن یکی دو سایت دیگر هم اضافه شد و به تدریج تبدیل شد به گروه سایت هایی که تحت مدیریت یک شرکت فعالیت می کنند.

به طور مشخص چه سایت هایی در این گروه قرار دارند؟

حدود 40 سایت کوچک و بزرگ در این گروه قرار دارند که بعضی از آنها ترافیک شان خیلی کم است اما معروف ترین شان پرشین بلاگ(نخستین وبلاگ سرویس فارسی، پرشین استت(سیستم آمار سایت ها و وبلاگ های فارسی) و مای پردیس (شبکه اجتماعی مجازی) هستند که در این میان پرشین بلاگ ترافیک بالاتر و پرشین استت با بیش از یک میلیون کاربر بیشترین تعداد کاربران را دارد.

و شما مدیریت این سایت ها را بر عهده دارید؟

مالکیت عمده و مدیریت این گروه سایت ها را دارم  و تعدادی مدیر برای مدیریت این سایت ها با بنده همکاری می کنند.

شایعاتی وجود دارد مبنی بر اینکه خانم فائزه هاشمی شراکت عمده ای در پرشین بلاگ داشته اند؟

هر چند تا به حال چنین شایعه ای به گوشم نخورده اما فراتر از آن اگر اشتباه نکنم تا به حال خانم فائزه هاشمی را یکبار هم از نزدیک ندیده ام.

 اما این شایعه ای است که من در گفتگو با برخی هکر ها شنیدم.... اینکه گفته می شود هکر های گروه آشیانه دو بار پرشین بلاگ را هک کرده اند چطور.... من با شنیدن این حرف تصور کردم شاید موضوع با شراکت خانم هاشمی در این سایت ارتباطی داشته...

هیچ سابقه ای مبنی بر هک شدن پرشین بلاگ وجود ندارد فقط یک بار دامنه آن سرقت شده است. هک به این معنی که در سرویس کننده نفوذ می کنند و بخش های اصلی آن را در دست می گیرند که در مورد این سایت اتفاق نیفتاده ... آشیانه هم هیچ وقت چنین ادعایی را مطرح نکرده است. هکری هم که ادعا کرد دامنه را سرقت کرده مدعی بود که یک هکر عراقی با اهداف سیاسی است . ما هم پیگیری حقوقی کرده ایم و پرونده اش هنوز باز است.

انگیزه اش چه بوده ؟ هدف سیاسی داشت یا اقتصادی؟ اصلا خواسته ای از طرف آن هکر مطرح شد؟

واقعیت این است که این اتفاق در شرایط خاصی افتاد که نمی خواهم اینجا به آن بپردازم اما هر چه بود پرونده ای تشکیل شده و ما هم برای پیگیری آن منتظر بهتر شدن شرایط هستیم.

 به هر حال حدس خودتان چیست؟ انگیزه این کار سیاسی بوده یا اقتصادی؟

مطمئن نیستم که انگیزه سیاسی بوده یا اقتصادی یا امنیتی یا چیز دیگر.

پس شما اذعان دارید که جز این سرقت دامنه و تبدیل شدن از .com  به .ir هیچ وقت هک نشده اید؟

بله البته همین سرقت دامنه به لحاظ تجاری برای ما به معنی شروع کردن مسابقه از ابتدا بود. یعنی ما به عنوان اولین سایت فارسی کشور از رده خارج شدیم و دوباره از ابتدا و رتبه آخر شروع کردیم. چون باید دوباره معرفی و فهرست می شدیم، جستجوگر گوگل ما را می شناخت و .... با همه این مسائل ما فعلا سومین سایت فارسی هستیم و امیدواریم که وضع مان بهتر بشود.

اوایل دهه 80 بود که بحث قرار دادن اطلاعات کاربران پرشین بلاگ و بلاگفا به برخی نهاد های امنیتی مطرح شد... گویا مدیریت بلاگفا گفته بود این کار را پس از سایت شما انجام داده....

 به یاد ندارم که مدیر بلاگفا چنین مسئله ای را مطرح کرده باشد. البته اینکه اطلاعات کاربران بر اساس حکم قضایی استعلام می شود موضوعی است که در سایت مان اعلام کرده ایم. هم در توافق نامه سایت نوشته ایم و هم در اخبار سایت چندین بار خبر آن را منتشر کرده ایم.

این کار جنبه موردی دارد ؟ یا مواقعی وجود داشته که دستگاهی از شما اطلاعات کل کاربر ها را بخواهد؟

نه تا به حال سابقه نداشته که ما اطلاعات کل کاربران را در اختیار نهاد های قضایی یا امنیتی قرار بدهیم . البته اگر حکم قضایی داده بشود ما ناچار به تبعیت هستیم. نمی دانم که  سایت های دیگر این کار را انجام داده اند یا نه. گر چه اگر این کار را بکنند خیلی راحت می شوند و به این معنی است که به افرادی خارج از همکاران سرویس دهنده  دسترسی بی واسطه بدهند تا بتوانند خودشان مسائل را مستقیم پیگیری کنند اما ما تا به حال چنین نکرده ایم.

اتفاقی که در خلال اتفاقات دو سال گذشته تعدادی از بلاگر ها با آن مواجه شدند این بود که به ناگهان حتی دسترسی خود بلاگر ها به اطلاعات صفحه خودشان غیر ممکن شد گویی کل اطلاعات از سرور پاک شده بود...

برخی سرویس دهنده در صورت وجود حکم قضایی برای مسدود شدن وبلاگ آن را پاک می کنند و شنیده ام که گاهی به صورت سلیقه ای نیز این اتفاق توسط بعضی مدیران سایت ها اتفاق افتاده است اما پرشین بلاگ و اکثر سرویس دهنده ها، اطلاعات را  حفظ می کنند. یک صفحه اختصاصی نیز روی سایت گذاشته ایم برای اینکه اگر بلاگر اعتراضی به حکم  قضایی دارد آن را منتقل کنیم. همچنان که طرح شکایت و پیگیری هایی که شده برای آزاد شدن برخی سایت ها و وبلاگ ها نتیجه داده است. اما محتوای وبلاگ ها را پاک نمی کنیم مگر در مورد وبلاگ های خیلی قدیمی که محتوایی ندارند و اطلاعاتی در آنها درج نشده است. این درست که برخی وبلاگ ها توسط ما و به دستور مقامات یا تخلف از توافقنامه سایت مسدود شده اند اما با ارسال ایمیل به کاربران اطلاع رسانی و اجازه داده شده است که از محتوای وبلاگ شان نسخه ای را نزد خود نگهدارند.

طبق قوانین موجود آیا کاربران می توانند از سرویس دهنده وبلاگی که اطلاعات را پاک کرده شکایت کنند؟

متاسفانه قوانین کشور ما در مورد حقوق کاربران خیلی ضعیف است. اینکه حقوق کاربران بهتر رعایت شود تلاشی است که باید در قانون پیگیری و دیده شود.

به موضوع اصلی بحث مان بازگردیم که بحث جنگ سایبری است . بویژه پس از ماجرای استاکس نت در  بسیاری از رسانه ها اخبار و اظهار نظر هایی منتشر شد که بر مبنای آنها جنگی سایبری از سوی اسراییل و آمریکا علیه کشورمان در جریان است. برداشت شما به عنوان کسی که سالها است در حوزه آی تی فعالیت می کند از فضای کنونی سایبر چیست؟ آیا جنگی علیه ایران وجود دارد و آیا مواردی نظیر استاکس را می توانیم دلیل وجود جنگ سایبری تلقی کنیم؟

جنگ یک مفهوم حقوقی و یک مفهوم عمومی دارد. به مفهوم حقوقی و اصطلاحی جنگ ، ایران با هیچ  دولتی در دنیا وضعیت تخاصم و  جنگی ندارد. حتی با برخی از کشور هایی که شما اسم بردید از پیش از انقلاب قرار داد عدم تخاصم  وجود داشته و هنوز هم بر قرار است.بنابر این در این مفهوم، جنگی وجود ندارد. اما یک بحثی هست که به آن رویارویی رسانه ای و رقابت و منازعه و با تسامح جنگ گفته می شود . این چیزی است که حتی بین شرکت های خصوصی هم وجود دارد و  از یکدیگر سرقت اطلاعات یاجاسوسی اقتصادی می کنند. اما جاسوسی اقتصادی به خودی خود به این معنی نیست که یک تهدید امنیت ملی اتفاق افتاده است. مگر آن اتفاق اقتصادی خیلی بزرگ باشد و  دولتی آن را به مثابه آسیب به امنیت ملی اش ببیند و یا در حین یک جنگ واقعی اتفاق افتاده باشد. اگر منظور شما از جنگ سایبری جنگ رسانه ها در فضای مجازی است باید بگویم بله ، خوب یک عده ای یک سیاستی را دنبال می کنند و عده ای دیگر هم در مقابل سیاستی دیگر را و تزاحم بر سر منافع و دیدگاهها امر طبیعی و دائمی است و فضای مجازی نیز عرصه جدیدی برای این نوع رقابت ها و منازعات است.
در مورد تخریب تجهیزات از طریق ارسال ویروس و ... مسلم است که این یک نوع تخریب آشکار، تعرض و حمله ای جدی است. تا آنجا که می دانم هیچ دولتی مسئولیت چنین حمله ای را به تاسیسات کشور ما نپذیرفته است و اگر هم می پذیرفت به معنای آغاز یک جنگ در مفهوم حقوقی آن نبود هر چند اخیرا قوانین جنگی مرتبط با فضای مجازی نیز در دنیا مد نظر قانونگذاران قرار گرفته است. بنابر این ما باید مفاهیم را از هم جدا کنیم. آن جنگ سایبری اولیه و در مفهوم حقوقی آن بخشی از جنگ اطلاعاتی است و جنگ اطلاعاتی نیز بخشی از جنگ واقعی برای دسترسی به بخشی از منابع اطلاعاتی یا بخشی از اطلاعات دشمن به قصد استفاده یا تخریب است. مثلا به سیستم های هدایت نیروگاه و سد و دیگر سیستم های مدیریتی نفوذ کنند و آن را در دست بگیرند یا بخشی از آن را تخریب کنند و یا بر روند تصمیم گیری ها تاثیرنامظلوب بگذارند. اینها اتفاقاتی است که می افتد و اگر در چارچوب یک جنگ اعلام شده باشد اسم اش می شود جنگ سایبری، در غیر این صورت یک نوع زد و خورد و درگیری است و با تسامح بسیار بعضی آن را جنگ سایبری می نامند.
نکته دیگر این است که در سطح مردم هم یک نوع منازعاتی به شکل جنگ سایبری وجود دارد؛ مانند اینکه برخی از محدودیت ها اعمال می شود اما مردم از آن عبور می کنند. این مثل آن است که کسی بگوید من با برادرم جنگ دارم طبیعتا این به آن معنا نیست که می خواهم او را بکشم. به هر حال اطلاع ندارم که ویروس هایی که علیه کشور ما نوشته شده کار کدام دولت بوده. می دانم که بالاخره آنها به ما صدمه و آسیب زده اند اما چه دولتی جرات دارد مسئولیت آن را بپذیرد!؟ چون بالاخره این کار عواقب بین المللی دارد. اینطور نیست که هر کس هر کاری خواست بکند و از عواقب بین المللی آن مصون باشد. بلکه این کارها نوعی اوباشی گری است هر  چند حرفه ای تر یا مبتنی بر اهداف سیاسی یا امنیتی دولتهای بیگانه باشد. مانند بکارگیری از مافیا در عملیات ترور سیاسی. اوباشی گری  های دیگری هم وجود دارد مثل اینکه می روند رسانه های خبری یکدیگر را می زنند. کاری که معنای قابل دفاعی ندارد مگر در یک عملیات موقتی نظامی و در یک دوره چند ساعته که  بخواهند به هدف خاصی برسند. چون در نهایت هر سایت اطلاعات پشتیبان و  محتوای خودش را دارد. اینکه اهداف کلان سیاسی بین المللی هدف بعضی از این اقدامات باشد، کاملا محتمل و،  غیر قابل انکار است چون بالاخره هر کشور اهداف و منافعی دارد و طبیعی است که از هر ابزار ممکن استفاده کند. ما از بخشی از این عملیات های مخرب مطلع می شویم و از برخی دیگر نه و از اهداف و انگیزه های آن معمولا بی خبریم. امروزه بعد از زمین، دریا ، هوا و فضا ، فضای مجازی هم به عنوان عرصه پنجم نبرد در جنگ ها و درگیری ها و رقابت ها مطرح شده است و اینکه به رویاروییها و رقابت های سیاسی، اقتصادی و امنیتی جنگ در معنای حقوقی آن گفته نمی شود بلکه وقتی کار به رویارویی نظامی نیز رسیده باشد، به آن جنگ می گویند.

اما علی رغم گفته شما گویا برای ما این رویارویی مجازی آنقدر جدی است که از وجود ارتش سایبری سخن به میان می آید.

 از هک کردن یک وبلاگ یا سایت تا آنچه به عنوان فعالیت های برجسته ارتش سایبری شناخته می شود موضوعاتی هستند که نمی دانم چه کسی مسئولیت اش را می پذیرد. خیلی از این موارد را اگر پیگیری کنید می بینید که فقط یک خبر است و یک هکری برای خودش اقدامی کرده و ماجرا در همین حد است. حالا هم که بازداشت هکر ها در کشورها به یک قاعده تبدیل شده و قوانین جدی برای بازداشتن هکرها از فعالیت های مخرب تدوین شده است.

بنابر این از نظر شما اینکه هکر های برخی گروه های مورد حمایت در یک ساعت 1200 سایت دانمارکی را پایین می آورند را کاری نمایشی و مانند یک مانور نظامی می دانید؟

این اقدامات معمولا جنبه خبری موقت دارند و از این حیث نمایشی است. از سوی دیگر این یک جرم داخلی و بین المللی است و قابل تعقیب است بنده ندیده ام و نشنیده ام که یک دستگاه داخل کشور مسئولیت هک کردن حتی یک سایت خارجی را به شکل روشن و شفاف بپذیرد چه برسد به این همه سایت که معمولا به دلیل هک شدن سرویس دهنده شان در کنار هم قرار گرفته اند و حتی در بین آنها تعداد اندکی هدف واقعی و احتمالی وجود دارد. پذیرفتن انجام این اقدامات مسئولیت دارد و هر چند در هیاهوی وضع موجود، صدای قاعده ها شنیده نمی شود ولی پس از مدتی این قاعده ها خواهند بود که حکومت می کنند.

در کشور های دیگر چطور؟ مثلا در آمریکا یا اسراییل ...

چون اسراییل را به رسمیت نمی شناسیم ، نمی دانم که قوانین مربوطه به چه شکل است و از نظر حقوقی درگیری ها و منازعات و حملات احتمالی آنان به تاسیسات کشورمان چه حکمی دارد اما در مورد بقیه کشور ها تا آنجا که می دانم در همه جای دنیا از جمله ایران نفوذ غیر مجاز و اقدامات هکری ممنوع است و برای آن قانون وضع شده است و حملات سایبری به تاسیسات کشور ما نیز از نظر حقوق بین الملل قابل پیگیری است

اما با توجه به تفوق نرم افزاری و سخت افزاری کشور آمریکا در فضای سایبر تا حدی که شاید بتوان این کشور را مادر فضای سایبر نامید، آمریکا می تواند آزادی عمل زیادی در فضای مجازی داشته باشد....

اگر منظورتان این است که مبداء این فناوری ها آنجا بوده درست است. اگر منظورتان این است که آنها دسترسی های فوق العاده ای به زیرساخت ها و پروتکل ها دارند این هم درست است. چنانکه دسترسی شان به نقل و انتقالات پول در دنیا شاید از این هم قوی تر باشد. به هر حال قدرت های جهانی سعی کرده اند امور حساس و تاثیرگذار را در دست خودشان نگه دارند تا در جهت اهداف خود اعمال نفوذ و فشار کنند.

آیا کشور امریکا به لحاظ نرم افزاری این امکان را دارد که از مرکزیت اش در فضای سایبر برای دسترسی به اطلاعات بیشتر استفاده کند؟ مانند شما که در پرشین بلاگ طبیعتا دسترسی هایی به اطلاعات وبلاگ ها دارید...

بله صحبت شما درست است آنها هم چنین دسترسی هایی و بسیار فراتر از آن را هم دارند. دسترسی های فوق العاده ای روی زیر ساخت ها و مدیریت سیستم ها و مهمتر از همه برخورداری از شناخت خوب از فضای مجازی دارند و حتی ممکن است در لایه های پایین تر شبکه ها دسترسی هایی داشته باشند که ما از آنها بی اطلاع باشیم  ما نمی دانیم در لایه های پایین شبکه دقیقا چه اتفاقی ممکن است در جریان باشد. نمی خواهم بگویم توهم توطئه دارم. اما بالاخره آنچه می دانیم این است که وقتی میلیون ها ایرانی عضو شبکه های جهانی مثل فیس بوک و گوگل و یاهو هستند، آنها دسترسی های ویژه پیدا می کنند و حداقل می دانند که دیدگاه و سلائق ما چه هست و اگر سیستم هایی بر سر راه  این اطلاعات بگذارند که این اطلاعات را تحلیل و  ارزیابی کنند، طبیعتا اطلاعات فوق العاده ارزشمندی که به تصمیم گیری  های استراتژیک شان کمک می کند در اختیار خواهند داشت.

با این حساب اگر قرار باشد جنگ سایبری به معنای واقعی کلمه اتفاق بیافتد شاید در این وضعیت طرف مقابل ما دست گشاده ای خواهد داشت...

اگر منظورتان این است که آنها می توانند دسترسی ایران را به خیلی از شبکه ها قطع کنند، اطلاعات دقیقی ندارم اما فکر می کنم قاعدتا می توانند. اما در کشور ما هم خیلی ها معتقدند باید این کار را خودمان انجام دهیم و از شبکه های جهانی جدا شویم. به نظرم این اتفاق برای برخی ها در داخل کشور اتفاق مطلوبی محسوب می شود هر چند که برای آینده کشور، مصیبت بار خواهد بود.  باید بپذیریم که تجربه ، قدرت و امکانات برخی کشور های توسعه یافته در این زمینه خیلی زیاد است.

اما در این میان بحث منافع ملی امریکا هم به میان می آید . با توجه به اینکه کنترل آمریکا بر شبکه ها و موقعیت اش در فضای سایبر منافع اقتصادی فراوانی برای آن دارد به نظرم بعید می آید بخواهد با از دست دادن اعتماد عمومی و نا امن شدن فضای سایبر منافع اش را در خطر بیاندازد....

امریکا دسترسی خوبی به همه زیرساخت  ها دارد  اما به نظر بنده با توجه به شیوه بازتولید دانش، قدرت و ثروت در فضای مجازی ؛ آمریکایی ها قدرتی را که روی منابع سنتی قدرت مثل قدرت نظامی ، اقتصادی ، دیپلماتیک دارند به هیچ وجه بر منابع نوین قدرت و در فضای مجازی ندارند. گرچه که می توانند امکان استفاده از اینترنت را از کشوری سلب کنند اما این توانستن به معنای آن نیست که اجازه پیدا می کنند از این امکان فنی علیه کشورها استفاده کنند. شرایط جهانی به هیچ وجه چنین اجازه ای را به قدرت های مسلط جهانی نمی دهد

چه دلیلی دارد که یک کشور در شرایط جنگ با وجود این توانایی چنین حرکتی را انجام ندهد. به هر حال بسیاری معتقد به در جریان بودن جنگ نرم اند.

زیرا فضای اینترنت نه در اختیار امریکا است و نه در اختیار دولتی غیر از امریکا. فضای مجازی در اختیار مردم است. فضای مجازی یک روزی در کابل ها و اتصالات گسترده خلاصه می شود که ثمره انقلاب اتصالات بود اما بعدها انقلاب ارتباطات پیش آمد و الان انقلاب اطلاعات و تعامل انسان ها است به این معنی که دیگر حاصل فضای مجازی اتصال مطلق نیست بلکه تعامل اجتماعی و شکل گیری جامعه ای مجازی است. آمار نشان می دهد که در این تعامل، حجم عظیمی از دانش تولید، متمرکز  و توزیع شده است. این دانش سبب شده است که اقتصاد های دانش بنیاد توسعه پیدا کنند و محور کسب ثروت شوند. فکر می کنم که در فضای مجازی پس از دانش و ثروت نوبت به قدرت نیز می رسد و قدرت و حاکمیت سیاسی ساختاری نوین پیدا خواهد کرد. نمی دانیم که دقیقا چه شکلی خواهد داشت اما حتما آزادی و آگاهی دو جوهر اصلی و بنیادین آن خواهند بود و همچنین تصور می کنم معنویت عامل سوم و موجب استحکام و جهت گیری عادلانه شرایط سیاسی جدید خواهد بود.

یکی از مباحثی که در جنگ سایبری مطرح است ایجاد رسانه های متعدد خبری و یا شبکه های ارتباط مجازی با هدف اشاعه اخبار مطلوب خود و یا سازماندهی گروه های اپوزیسیون است. به نظر شما با توجه به فیلترینگ گسترده ای که در کشور ما اعمال می شود تاثیرات چنین اقداماتی را از سوی کشور های دیگر تا چه حد ارزیابی می کنید؟

البته شما به عنوان خبرنگار با ماهیت خبر بیش از من آشنایید. اما اگر نظر بنده را بخواهید باید بگویم ماهیت خبر به نحوی است که اگر پیامی دروغ باشد شاید در یک نبرد موضعی بتوان از آن استفاده کرد اما هیچوقت برای یک دوره طولانی ولو شش ماهه یا یک ساله نمی توان موفق بود. هر پیام دروغ، خودش و مرکز ارسال پیام را نابود می کند. دلیل اینکه رسانه ای در داخل یا خارج از کشور بی اعتبار می شود بخشی مربوط به این است که نتوانسته اند نیاز عرفی مخاطب را رفع کنند و بخشی ناشی از آن است که حتی هویت و اعتبار سابق شان را به واسطه دروغ گویی از دست می دهند. در این جنگ افرادی که تکنسین نبرد های رسانه ای هستند مدیرانشان را فریب می دهند و شرایطی را ایجاد می کنند که مدام این حس ضرورت فریب کاری تقویت شود. اما کارآمدی واقعی این شبکه های خبری در بیان حقیقت است و اگر در جایی نیاز به فریب باشد، تکنیک های فریب حاشیه ای را دنبال می کنند و نه اینکه دروغ های شاخدار بگویند. در دوران ارتباطات نوین، فضای مجازی سوابق را به خوبی نگه می دارد و واقعیت ها را به روشنی نشان می دهد و ادامه سیاست های ورشکسته گوبلزی نوعی خودزنی مضاعف است. در حوزه رسانه ها و خبر، آنچه مهم است جلب اعتماد عمومی و پذیرش افکار عمومی است. بنابر این آنچه مد نظر شما است بستگی به این دارد که این سایت ها چه تعداد بازدید کننده همراه داشته باشند و تا چه حد اخبارشان باور شوند و نه اینکه چند بار اس ام اس شوند یا به زور پول و ارتباطات منتشر شوند.

فیلترینگ ما تا چه حد تاثیر گذار است؟

شما فکر می کنید چند ایرانی در فیس بوک عضویت دارند؟

بعید می دانم بشود آمار دقیقی داد

در یک بررسی آماری که در فاوا نیوز هم منتشر شده است عددی بین 6 تا 12 میلیون در نظر گرفته شده است که فکر می کنم عدد 9 میلیون نفر ، عدد قابل قبولی است. به فرض اینکه چنین آماری درست باشد به نظر می رسد کارآمدی فیلترینگ قابل تامل است.

اما در تازه ترین آمار منتشر شده سایت پیوند ها که به جای سایت های فیلتر شده نمایش داده می شود به لحاظ تعداد بازدید در رتبه سوم پر بازدید ترین ها قرار گرفت؟

تازه این رتبه واقعی نیست چون اول IP  مشاهده می شود و بسیاری قبل از باز شدن صفحه پیوندها را می بندند. بنابر این در واقع آمار بالاتری دارد. مهمتر از رتبه صفحه فیلترینگ، رتبه سایت های فیلتر شده مانند فیس بوک است که در فهرست 10 سایت اول مورد بازدید کاربران فارسی زبان قرار گرفته اند. این آمار شامل استفاده کنندگان از آی پی های خارج از کشور نمی شود. ما که پشت سرور نشسته ایم و IP ها و ترافیک ها را می بینیم متوجه این هستیم که اتفاق عجیبی افتاده است و در جریان است.

تعبیر شما از چنین اتفاقی چیست؟

ببینید مثل این است که ساکنان روستاهای مرزی بروند شناسنامه های ایرانی خودشان را بدهند و شناسنامه غیر ایرانی بگیرند. طبیعی است که در این صورت شورایعالی امنیت ملی ، شورای امنیت وزارت کشور و دیگر نهادهای مسئول تشکیل جلسه خواهند داد تا ببینند چه معضلی وجود دارد که یک ایرانی تابعیت اش را تغییر داده است. اتفاقی در فضای مجازی در جریان است بسیار بزرگتر از این موضوع است و نیاز به طرح و بحث در فضای علمی و اجتماعی و در نهایت تصمیم گیری های سیاسی و شاید امنیتی دارد و البته این اتفاق در اختیار کسی نیست و به خواست عمومی مربوط میشود. نمی خواهم ماهیت فیلترینگ را زیر سوال ببرم چون به نظرم فیلترینگ در بعضی حوزه ها ضروری است. بلکه کارآمدی فیلترینگ فعلی را قابل تامل می دانم. اگر شما علامت ورود ممنوعی در خیابان قرار دادید که میلیون ها نفر از آن عبور کرده اند نمی توانید در دراز مدت قدرت و موقعیت خود را برای قرار دادن آن علامت ورود ممنوع حفظ کنید. رمز این مساله به موضوع انسانی شدن فضای مجازی مربوط است که اجازه نمی دهد با هر شیوه ای جلوی اراده آن را گرفت. به همین ترتیب امریکا هم در فضای مجازی فاقد آن قدرتی است که در فضای غیرمجازی دارد. چالش بزرگی که میان آمریکا و فعالان مدنی فضای مجازی در جریان است به حدود اختیارات دولت ها و کنترل آنها بر فضای مجازی مربوط است. دولت ها و از جمله دولت آمریکا به شدت در پی تحکیم اقتدار دولتها بر اینترنت و فضای مجازی هستند. در حالیکه قواعد بازی عوض شده است و دانش، ثروت و قدرت، دوباره تولید و توزیع می شود. اما اینکه هر کس و هر کشور و ملت، چقدر سهم دارد بستگی به دسترسی و تلاش  آنها دارد.

یکی از موضوعات پر سر و صدای حوزه سایبر کشورمان در ماه های گذشته ویروس استاکس نت بوده است. احتمالا این اولین حمله سایبری نبوده و آخرین آنها هم نخواهد بود.شاید این سوال پیش بیاید که اگر در گذشته چنین موضوعی پیش آمده چه استراتژی سبب شده که موضوع رسانه ای نشود و حالا چرا تا این حد موضوع بازتاب خبری، رسانه ای می یابد؟ به نظر شما کدام برخورد منطقی تر و منفعت طلبانه تر است؟

به نظرم در این مسائل نباید ذهن تعمیم دهنده داشته باشیم که بگوییم چون حالا هست حتما قبلا هم بوده است. برای اینکه بگوییم قبلا هم به مراکز حساس کشورمان چنین حملات سایبری شده است به اطلاعاتی نیاز داریم که طبیعتا در اختیار بنده و شما نیست. حتی در مورد استاکس هم گمانه های متفاوتی ممکن است وجود داشته باشد. ممکن است کار دولت آمریکا یا دولت اسراییل باشد. یا ممکن است کار روس ها باشد تا منافع بیشتری به دست آورند و تاخیرشان در تحویل نیروگاه را به گردن استاکس بیاندازند. یا کار دولتهای رقیبمان در منطقه باشد. ما نمی دانیم که ویروس در چه کشوری طراحی شده و  از کجا دستور تولید آن صادر شده است. ما به پشت صحنه مسائل امنیتی و سیاسی دسترسی نداریم . بنابر این اگر تعمیم بدهیم دچار توهم می شویم. به هر حال کارشناس امنیت و حملات ویروس های مخرب نیستم. از بنده درباره مدیریت و شناخت فضای مجازی می توانید سوال کنید.

اتفاقا می خواهم بدانم از نگاه مدیریت فضای سایبر درست و منطقی چیست؟ آیا درست این است که مانور خبری داشته باشیم یا رفتارها و استراتژی های پیشگیرانه داشته باشیم؟

بستگی به تصمیم مدیرتی و استراتژی ها دارد. اگر بخواهیم به دولت رقیب بفهمانیم که ما متوجه تحرکاتش هستیم شاید بشود به نوع دیگری نیز پیام داد اما ممکن است بخواهیم در کشور فضای ویژه ایجاد کنیم که مردم و مسئولان نسبت به امنیت سیستم هایشان حساس شوند. هر استراتژی، تاکتیک های خاص خود را دارد. ترجیح می دادم که از تاثیر مخرب این ویروس بر تاسیسات حیاتی کشورم اینگونه مطلع نمی شدم. به هر حال ما نمی توانیم درباره آن قضاوت کنیم چون از اطلاعات کافی و موقعیت تصمیم گیری دوریم.

یکی از اقداماتی که در درگیری های سایبری مورد توجه قرار می گیرد ایجاد بمب گوگلی است. چنین اقداماتی را تا چه حد موثر می دانید؟ آیا می شود بمب گوگلی را یک ابزار جنگ مجازی موفق دانست؟

بنده با اینگونه حرکات تصنعی و ظاهرسازی های بی بنیان مخالفم . نمی شود برای اهداف ارزشمند، از تکنیک های فریبکارانه و  اوباشی گری استفاده کرد و به ابزار غیر اخلاقی متوسل شد. مثلا با بمب گوگلی برای نام خلیج فارس مخالف بودم. با اینکه اعتراض به تغییر نام خلیج فارس در نشنال جئوگرافی را  اولین بار توسط پرشین بلاگ شروع شد. حدود 120 هزار امضا جمع کردیم و البته با وکلایی نیز صحبت کردیم تا شکایت بین المللی را پیگیری کنیم و غرامت بگیریم تا موضوع از یادشان نرود. الان هم می خواهیم سایتی را راه اندازی کنیم که مثل یک چشم همیشه بیدار از حقوق معنوی ایرانیان در فضای مجازی محافظت کند. بنابر این معتقدم راه حل موثر و پایدار ایجاد نهاد های مدنی در فضای مجازی و ترویج حقیقت و ارزش ها است، نه فریبکاری و رواج دروغ و ضد ارزش ها!  اگر دیر بجنبیم ممکن است فضای وب فارسی را در قبضه آمریکایی ها ببینیم و این عرصه را نیز از دست بدهیم

مگر الان در قبضه آنها نیست؟

فکر نمی کنم امریکایی ها اعمال حاکمیت شان در فضای مجازی بیش از 10 یا 15 در صد باشد. در حالی که در امور مالی و بانکی و نظامی قدرت بسیار بالایی دارند. بنابر این اگر بخواهیم با ابزاری که قدرت اش در دست آنها است با آنها رقابت کنیم فایده ای ندارد بلکه باید دقیقا در جایی که فرصت و برتری داریم یعنی عرصه انسانی و اجتماعی فضای مجازی، بازی را عوض کنیم.

پس بالاخره جنگ سایبری راه خواهد افتاد؟

درباره جنگ سایبری به مثابه جنگ اطلاعاتی و جنگ حقوقی صحبت کردیم . اما آنچه مهم است این است که در جنگ این مردم اند که حضور دارند. مانند حضور مردم در دفاع مقدس. در جنگ سایبری هم اگر مردم حضور داشته باشند، پیروزی به دست می آید و چون مردم با مردم نمی جنگند، پس در جنگ سایبری مردم در برابر دولتهای دیکتاتور و ستمکار قرار می گیرند. هدف منازعه اگر به نفع مردم باشد آنان در این مواجهه حضور خواهند داشت. این عموم  و جماعت  مردم اند که تاثیر گذارند. نمی شود روی تعداد محدودی از افراد اسم "ارتش سایبری" گذاشت و انتظار پیروزی داشت. رمز موفقیت در هر رویارویی فقط حضور آگاهانه و آزادانه مردم است. به علاوه ارتباط بخش خصوصی با دولت ها نیز باید مورد توجه قرار بگیرد. سایتی مثل فیس بوک حتما خدمات خوبی به دولت امریکا ارائه می کند. خدماتی که حتی می تواند برای همه دنیا نگران کننده باشد. به همین دلیل باید در سطح بین المللی قوانینی وضع شوند که جلوی این دخالت های حکومتی در فعالیت شرکتهای خصوصی را بگیرند و به هیچ سایتی اجازه ندهند که اطلاعات کاربران را برای سلب اختیار مردم، در اختیار دولت ها بگذارند. دهها میلیون کاربر ایرانی اینترنت شاید ندانند که از اطلاعات آنها علیه امنیت کشورشان و امنیت خودشان استفاده می شود یا خواهد شد. این نکته دلیل محدود کردن فضای مجازی نخواهد بود اما دلیل خوبی است برای اینکه به دنبال راه های قانونی باشیم که امنیت مردم در فضای مجازی را ارتقا دهیم. نکته دیگر آن است که در جنگ نرم استفاده از ابزار ها و استراتژی های جنگ سخت احمقانه است. مثل اینکه بخواهید به هوا شلیک کنید

سازمان دهی گروه های هکری چطور؟ تا چه حد می شود روی عملیات هایی که این گروه ها قابلیت انجامش را دارند حساب کرد؟

باید ابزار ها را سالم کرد. ابزار ناسالم به خود سیستم عمل کننده، بیشتر آسیب می رساند. چه کسی میداند که اطلاعات و ابزاری که امروزه و در این روندها در اختیار افراد کم صلاحیت یا بی صلاحیت قرار میگیرد، فردا چگونه استفاده خواهد شد؟ دنیا بر مدار امنیت می چرخد و نه بر اساس سرقت و نفوذ غیرمجاز. نفوذ کنترل شده بخشی از امنیت است و نفوذ کنترل نشده جرم تلقی می شود. در قانون کشورمان به صراحت به این نکته اشاره شده است. به علاوه تشخیص عادلانه بودن یک مبارزه بسیار مهم است. هر چقدر از آزادی، حقوق بشر و .... بگوییم اما در عمل رفتار ما به این موضوعات ربطی نداشته باشد ، حرف های ما بی فایده است. ابزار های جنگ نرم در دست مردم است. مردم هر چه را بخواهند چه سخت و چه نرم انجام می دهند. البته مردم با دولت های مستبدی مثل دولت های خاورمیانه و شمال آفریقا و با سانسور مشکل دارند، با کنترل های غیر قابل قبول نیز مشکل دارند. بنابر این باید فکری به حال قاعده ها کرد و گر نه مردم بی قاعده رفتار می کنند و قاعده های آینده را بر اساس بی قاعده های امروز خود می سازند. در نهایت باید گفت که در فضای مجازی بیش از فضای غیرمجازی، مردم فصل الخطاب و   تصمیم گیرنده اند. آمریکا و کشور های دیگر چه بخواهند چه نخواهند قدرت واقعی در دست مردم است و همچنان در میان آنان باقی خواهد ماند. با تشکر از وقتی که در اختیار بنده قرار دادید.


 
comment نظرات ()

 
جنگ سایبری
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۸:٥۱ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱٩ تیر ۱۳٩٠
 

جنگ سایبری

Cyber Warfare

 

جنگ War / Warfare، عبارت از درگیری های نظامی و مسلحانه است که با حضور دولت ها یا ملت ها یا گروهها برای رسیدن به اهداف سیاسی و پیروزی بر طرف مقابل شکل می گیرد و به نوعی بالاترین سطح تلاش سیاسی در حوزه و متکی به ساز و کار نظامی گری است و جنگ اطلاعاتی بخشی از جنگ است که امروزه همپای افزایش اهمیت حوزه اطلاعات و موج انقلاب اطلاعات جهانی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

 حمله به حقوق شخصی در فضای مجازی بخش اولیه جنگ اطلاعاتی است. Personal Information Warfare. بانک های اطلاعاتی آنلاین و ایمیل و پروفایل های آشکار و پنهان کاربران سوژه چنین حملاتی است. سرقت کلمه عبور و دسترسی به اطلاعات فردی و اقتصادی مثلا کارت اعتباری و حساب بانکی و یا اطلاعات جامع افراد در بانک های اطلاعاتی پزشکی و مانند آن عناوین و سوژه های تحرک در این عرصه جنگ اطلاعاتی شخصی است. در گامی بالاتر، حمله به شرکتهای تجاری بزرگ برای سرقت اطلاعات تجاری و استفاده از دستاوردهای رقبا  به سود خود مطرح است. Corporate Information Warfare. و در سطح آخر، Global Information Warfare حمله به مراکز مهم جهانی یا کلیت یک کشور با اهدافی فراتر از کسب پول و ضرر به اشخاص و رقبای تجاری مطرح است. سطح آخر از جنگ اطلاعاتی کاملا ماهیت سیاسی جنگ اطلاعاتی را آشکار می سازد. حمله به تاسیسات کنترل کننده گردش پول جهانی یا گردش اطلاعات یک کشور و یا سیستم های تصمیم گیری و اطلاعاتی یک کشور از مصادیق احتمالی این سطح از جنگ اطلاعاتی است.

جنگ سایبری نیز به نوبه خود امتداد عرصه نبرد از حوزه اطلاعات به جامعه مجازی است که فراتر از مفهوم اطلاعات و مشتمل بر پروسه های عملیاتی مرتبط بر عرصه های مختلف اجتماعی( اعم از اقتصادی و سیاسی و فرهنگی) تاثیر می گذارد و همپای عملیات زمینی، دریایی، هوایی و فضایی مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر مفهوم جنگ اطلاعاتی و جنگ سایبری از حوزه نیروهای مسلح و نظامی گری تا حدودی خارج شده و در بخش غیرنظامی نیز معنا و جایگاه مستقلی یافته است.

هدف جنگ ها تغییر وضع موجود است. گروههایی که جنگ به راه می اندازند به دنبال تغییر وضع موجود از روش براندازانه و سخت هستند و از جنگ سایبری به عنوان بخشی از جنگ اطلاعاتی استفاده می کنند ولی در جایی که تنها شاهد جنگ اطلاعاتی و سایبری هستیم و اثری از وجوه عینی و حقوقی جنگ بین دو دولت نیستیم، نام بردن از جنگ با تسامح خواهد بود و موضوع به سطح درگیری و رقابت های اطلاعاتی و سایبری تنزل پیدا می کند، هر چند دستگاههای عمل کننده در این حوزه تمایل دارند که فعالیتشان در سطوح بالاتر تصمیم گیری مورد توجه قرار گیرد و به عنوان بزرگترین مساله یک کشور و حتی مساله ای جهانی تلقی شود.

جنگ سایبری، به جهت ماهیت و عرصه نبرد، ابزارها و روش ها و بازیگران خود را دارد و موضوع آن، طیفی از  ساده ترین رقابت های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی تا بالاترین اهداف به شکل براندازی و تغییر بنیادین را شامل می شود. محققان جنگ سایبری معتقدند که این نوع جنگ، اگر با اهمیت تر از اشکال دیگر نبرد نباشد، اهمیت کمتری ندارد و در شرایطی که منابع دانش و اطلاعات، ثروت و قدرت در فضای مجازی به نحو بی سابقه ای افزایش یافته است، نحوه کنترل این منابع قدرت و نحوه بازتولید و بازتوزیع آن و تاثیر این روند بر شکل گیری نقشه و زمین بازی جنگ، دارای اهمیت روزافزونی در حوزه سیاست شده است. امر اخیر منشاء اصلی اهمیت فوق العاده فضا مجازی و تلاش گسترده برای تسلط بر حوزه های استراتژیک آن در جهان امروز است.

بازیگران اصلی جنگ سایبری، چون عرصه های پیشین جنگ ها، طرف های دولتی نیستند، قدرت اجتماعی و به تبع آن قدرت سیاسی دیگر به صورت متمرکز در اختیار دولت ها قرار نگرفته است و در واقع موضوع نمایندگی دولتها از ملت ها و نکات فرعی نتیجه گرفته شده از آن چون "اقتدار" و "حق دخالت دولتها"، به شدت به چالش کشیده می شوند. موضوعی که به رویارویی دولت ها با حاکمیت مردم انجامیده است و دعاوی مردم سالاری در عصر جدید را عمیقا به سخره گرفته است. همچنین به دلیل ماهیت آگاهانه و آزادانه ای که در فضای مجازی ایجاد شده است، دولت ها امکان ایزوله کردن اطلاعاتی و اجتماعی مردم را از دست داده اند و به همین دلیل قدرت جنگ نرم آنان به شدت کاهش یافته است. بر همین سیاق بازیگران غیر دولتی در حال اشغال فرصت های تاثیر گذاری هستند. حضور مدیران فیس بوک و توئیتر در بالاترین سطح تصمیم گیری جهانی در حوزه اقتصاد و سیاست، نشانه تشخیص کاهش اثر گذاری دولتها در فضای مجازی و تلاش برای جبران است.

مهمترین ابزارهای جنگ سایبری عبارتند از:  ویروس های کامپیوتری، کرم ها، تروجان ها، راههای پنهان نرم افزاری و سخت افزاری اجرای روندهای ناخواسته در سیستم های دشمن. استفاده از چنین ابزارهایی که ماهیتی متفاوت از ابزارهای پیشین جنگی دارند، به بازیگران جنگ سایبری امکان این را داده اند که بدون پذیرفتن هزینه های حقوقی و مالی و سیاسی و اجتماعی یک جنگ تمام عیار، به بخش مهمی از اهداف خود بدون جنگ دست پیدا کنند.

 
جنگ سایبر، گاهی همطراز یا معادل جنگ نرم گرفته می شود در حالیکه جنگ نرم اشاره به تلاش های فریبکارانه تلویزیون و دیگر رسانه های جمعی برای فریب افکار عمومی یک کشور مربوط می شود. ایجاد زمینه برخورد خاص سیاسی و نظامی و امنیتی با یک گروه، ملت یا دولت، هدف اصلی جنگ نرم است که ابزارهای آن محدود به رسانه ها می گردد و به عنوان بخش کوچکی از جنگ روانی محسوب می گردد. تلاش دولت آمریکا از طریق انتشار اخبار دروغ از منابع موهوم و قلابی با ظاهر قابل اعتماد، برای ایجاد آمادگی روانی مردم آمریکا و ورود به جنگ با صدام در عراق، از نمونه های کلاسیک و استاندارد جنگ نرم است و در واقع نوعی تاکتیک فریبکارانه در عرصه جنگ اطلاعاتی و رسانه ای است.

بعضی معتقدند که جنگ سایبری در واقع جنگ نیست و نوعی رویارویی است و بعضی دیگر معتقدند که طبیعت جنگ در فضای سایبر تغییر کرده است و هر دو  رویکرد اتفاق نظر دارند که جنگ سایبر چیزی از جنس جنگ های پیشین نیست و اگر این پذیرفته شود، اهداف عملیاتی و  ابزارها و عناصر و عمل کنندگانش تغییر میکنند، هر چند مقاصد نهایی همان اهداف استراتژیک باقی می مانند.

مفاهیمی چون تروریسم سایبری، امنیت و ضد امنیت(هک)، جدال با هکرها برای حفظ امنیت شخصی و شرکتی و کشوری و جهانی، راههای موثر پیروزی در جنگ سایبری، نقش مردم  و نیز مصادیقی چون ظهور ارتش ها و نیروهای سایبری،  بازداشت هکرها در کشورهای مختلف غربی و ترکیه و ایران، حمله مستقیم سایبری Stuxnet به اهداف استراتژیک ایران چون تاسیسات نیروگاه هسته ای بوشهر  از موضوعات قابل طرح در حوزه جنگ سایبری هستند

ایران در دهه نخست از سومین هزاره میلادی با فضای مجازی و مسائل و مقتضیات آن آشنا شده و هر چه می گذرد تاثیر این فضای مجازی و ملاحظات آن در زندگی اجتماعی و سیاست و اقتصاد و فرهنگ بیشتر شده است. فعالان و بازیگران فضای مجازی از تعداد معدودی وبلاگنویس به صدها هزار وبلاگنویس و میلیون عضو شبکه های اجتماعی مجازی تبدیل شده اند که به سرعت فضای مجازی را به جامعه مجازی بدل و قواعد و هنجارهای اجتماعی خاص خود را خلق می کنند و در این میان موضوع امنیت و ناامنی در سطح فردی و گروهی و جامعه نیازمند پژوهش های جدید است


 
comment نظرات ()

 
جامعه مجازی ، باز تولید دانش ، ثروت و قدرت
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱٠:۱٠ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٥ تیر ۱۳٩٠
 

 

لینک مطلب از فاوانیوز

 

فاوا نیوز در گفتگو با مدیرگروه سایت های پرشین بلاگ بررسی کرد :

جامعه مجازی ، باز تولید دانش، ثروت و قدرت

 

همیشه بشر به دنبال دانش، ثروت و قدرت بوده است و در هر عصری راه هایی جهت رسیدن به آنها یافته است. با شکل گیری جامعه مجازی در عصر حاضر شاهد بازتولید و بازتوزیع دانش ، ثروت و قدرت می باشیم که این فضا برای بشر مهیا نموده است . برای بررسی بیشتر این موضوع گفتگویی با مهدی بوترابی ، مدیرگروه سایت های پرشین بلاگ انجام داده ایم :

 

منظور شما از باز تولید و باز توزیع چیست؟ آیا منظورتان تجدید و نوشدن روند تولید و توزیع دانش و ثروت و قدرت است؟

بله. دقیقا همین طور است. باز تولید و توزیع به مثابه تجدید روند تولید و توزیع دانش و ثروت و قدرت متناسب با ابزارها و واسط ها نوینی که در پرتو تحول فناوری به وجود آمده است

چه عناصری جامعه مجازی را در باز تولید و باز توزیع دانش، ثروت و قدرت توانا کرده اند؟

 

اگر اجازه دهید در ابتدا توضیح دهیم که منظور از باز تولید و باز توزیع دانش و ثروت و قدرت چیست تا موضوع روشن تر شود. اینجا یک  سه گانه تعریف شده شامل دانش، ثروت و قدرت که از ارکان شکل گیری یک جامعه محسوب می شوند. این روش بررسی سه وجهی ، کمکی برای تشخیص بهتر مناسبات حقیقت واحدی به نام جامعه است و بخش های مختلف جامعه را ملموس تر نشان می دهد. فرضیه من در طرح این مسئله آن است که ما به واسطه اتفاقی که اواخر هزاره دوم میلادی اتفاق افتاد و هنوز هم در اوایل هزاره سوم ادامه دارد؛ و با ظهور  فناوری های نوین، در حوزه ارتباطات و سپس در حوزه اطلاعات، وارد عصر جدید و کاملا متفاوتی از نظر فرهنگی و تمدنی شده ایم. شاید بتوان اختراع تلگراف و تلفن را  مقدمه این رخداد محسوب کنیم. از اواخر هزاره دوم، یعنی دهه 1990 میلادی، این روند تعمیق یافت و شتاب گرفت و با ظهور اینترنت تحول اصلی و تعیین کننده در لایه های مختلف اعم از لایه های فنی و اجتماعی رخ داد. این توسعه فناوری و اطلاعات به واسطه توانایی که به بشر داد و به جهت کاهش فاصله انسانی، به بازتولید دانش بشری در حجم بی سابقه و بی نظیری نسبت به گذشته منجر شد.
در پی تحول حوزه دانش، بخش های اقتصادی نیز متحول شده و اقتصاد دانش محور رونق و محوریت یافته است. بر اساس این نطر، گام سوم در حوزه قدرت برداشته خواهد شد و در عرصه تولید و توزیع آن شاهد تغییرات غیرمنتظره و در عین حال ملموس تری نسبت به تحولات حوزه دانش و ثروت خواهیم بود.
شاید بتوان مدعی شد که در طول تاریخ بشر، هیچگاه چنین حرکت عمیق و وسیعی در مقیاس جهانی سابقه نداشته است و تنها الگوهای مشهور تاریخی که تا حدی به این تغییر همه جانبه شباهت دارند، دوره ظهور و شکوفایی تمدن و فرهنگ اسلامی در جهان اسلام (قرون دوم تا پنجم هجری قمری) و آغاز فرهنگ و تمدن نوین غربی و رنسانس (قرون شانزدهم و هفدهم) در غرب است که هیچکدام از آن ها توفیق جهانی شدن نیافتند. ابعاد عظیم تحولی که در بطن آن قرار داریم، در حال گسترش است و شاید نتوانیم به راحتی و با دقت در باره روند و نتایج آن توضیحات قانع کننده ای ارائه دهیم و به همین دلیل، طرح موضوع از نظر بنده، اقدامی ابتدایی و تلاشی اولیه محسوب می شود.
آنجه موتور محرکه و عنصر اصلی این تحول عظیم است، آگاهی و آزادی انسان در عصر جدید است. این آگاهی و بصیرت و این آزادی عمل که در تجمیع منابع دانش و ثروت و قدرت به خوبی دیده می شود، مبنای تحول تاریخی اخیر است. همچنین معنویت به عنوان عنصر سوم، نقش تعیین کننده ای در جهت گیری کلی جامعه بشری به سوی صیانت از این آزادی و آگاهی از طریق توسعه عدالت اجتماعی خواهد داشت و در نهایت به کاهش شکاف های اصلی جامعه بشری می انجامد، موضوعی که همچنان معضل بزرگ بشریت باقی مانده است.
آگاهی و آزادی،  موجب از میان رفتن یا کاهش دیوارها و مرزهای جغرافیایی، اندیشه ای، اقتصادی، جنسیتی، زبانی و مانند آن می شوند و به همین دلیل می توانیم برای نخستین بار و به دور از تعمیم های خودمحورانه از تمدن جهانی و دیگر الزامات آن چون جامعه جهانی؛ اقتصاد جهانی، حکومت جهانی و اندیشه جهانی که مبنای فرهنگی این تحول تاریخ ساز است سخن بگوییم.

 



در ادامه همان بحث باز تولید و باز توزیع دانش و ثروت و قدرت این سوال مطرح است که روند این تحولات بر حیات اجتماعی انسان چه تاثیری گذاشته است؟ یعنی انسان امروز چه تفاوتی با انسان گذشته دارد؟

ما با یک انسان و یک جامعه روبرو نیستیم. نسبت انسان ها و جوامع با تحول اخیر همچون دیگر تحولات جهانی یکسان نیست. این تحول به صورت یکسان در همه جا پیشرفت نکرده است. اخیرا سازمان ملل دسترسی به اینترنت را از مصادیق حقوق بشر دانسته است تا فرصت فراگیر اینترنت به رشد و توسعه کشورها کمک کند ولی همچنان شکاف های فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی پیشین فرصت بروز دارند و اخیرا فراتر از گذشته به شکل شکاف دیجیتال خودنمایی میکنند
در حال حاضر که 25 درصد مردم جهان به اینترنت دسترسی دارند، سهم کسانی که به این محیط تعاملی و مولد دانش و ثروت و قدرت،  دسترسی دارند همینقدر است و در این میان شتاب و وسعت و میزان استفاده از این دسترسی نیز متفاوت است. ما در شرایط امروز حتی با سیاست گذارانی مواجه هستیم که به دلیل فقدان فهم صحیح شرایط با محدودیت های دیکته شده شان، در پی کاهش دسترسی یا بهره برداری از این منابع ایجاد دانش و ثروت و قدرت هستند. دقیقا مشابه رفتار کشوری که با کشور همسایه چاه مشترک نفت و گاز دارد و در رقابت، شتاب نمیکند و نمی کوشد.
حال که میدانیم همه به خوبی از این فرصت آگاه نیستند، فرصت برای کسانی که آگاه ترند فراهم تر است و بر همین اساس، شاهد رقابت های جهانی عظیم در تقسیم منابع فضای مجازی هستیم. رقابتی که هر چه بگذرد، سخت تر و تعیین کننده تر خواهد شد و ورود به آن دشوارتر.
ایرانیان نیز به سهم خود در این رقابت حضور دارند، هر چند  از شرایط مساوی با رقبای درجه دوم نیز برخوردار نیستند؛ چه برسد با شرایط مشابه کشورهای طراز اول جهانی. ولی همچنان حضور دارند و در تلاش اند که علیرغم مشکلات زیادی که پیش پای خود دارند، سهم خویش را از فضای مجازی به دست آورند.

 

 

دانش عظیمی تولید شده و می شود، ثروت چه میشود؟

ثروت عظیمی نیز از حوزه های مختلف پیشین و حوزه های جدید دانش بنیان تولید می شود. ثروت بر اساس دانش شکل می گیرد و دانش عظیم، ثروت عظیم می آفریند. مکانیزم های توزیع این ثروت همچنان متکی به تقسیمات سیاسی جهان امروز خواهد بود تا آنجا که همین تقسیمات و مناسبات سیاسی مشمول تحول جاری شوند و یکسره تغییر کنند. ظهور نسل جدیدی از کسب و کارهای دانش بنیان و ثروت های افسانه ای مولود آن ها، طلیعه این تحول اقتصادی است.

سیاست های حکمفرمایی زاییده عصر اطلاعاتی واجد چه ویژگی هایی هستند؟ این اتفاق چه تاثیری بر شکل حکمفرمایی داشته؟ و حکومت های فعلی چه فرصت ها و تهدید هایی را در این مسیر تجربه خواهند کرد؟

بزرگترین تهدید در حوزه سیاست امروزه متوجه حکومت هاست. چه حکومت های  مردم سالار و چه حکومت های مستبد. چراکه جامعه، یعنی آن چیزی که حکومت به کنترل و مدیریت آن می پردازد؛ در عمیق ترین لایه های خود در حال تغییر است. باید پذیرفت که تغییرات بسیاری را در آینده تجربه خواهیم کرد. تجربه هایی که نتیجه تحولات علمی و اقتصادی پیشین هستند و از آنها گریزی نخواهد بود. آنچه دیده می شود بخش کوجکی از تمام حقیقت و نسیمی از طوفان آینده است.
دولت های غربی و آمریکا به شدت نگران کنترل فضای مجازی و مدیریت آن هستند و سعی می کنند قوانین مربوط به کنترل و مدیرت آن را با رویکردهای حفظ وضع موجود جهانی تدوین کنند تا همچنان مسلط باشند. دولت های دیگر نیز همین مسیر را در سطح خود دنبال می کنند ولی تا کنون تلاش دولت ها به دلیل ماهیت اجتماعی اینترنت و موج تحولات، به نتیجه نرسیده است و به نظر می رسد به نتیجه نیز خواهد رسید.
اجلاس اخیر سران هشت کشور صنعتی دنیا شاهد حضور معنادار مدیر شبکه های اجتماعی بزرگ و قریب هفتصد میلیون کاربری فیس بوک بود. دلیل این دعوت نیز چیزی جز اهمیت فوق العاده چنین شبکه هایی نیست. شاید بتوان مدعی شد که افراد و گروههای مرجع در فضای مجازی و به عنوان نمونه عالی آن فیس بوک، بخشی از حکومتگران آینده در حوزه دانش و ثروت و قدرت اند.
شبکه اجتماعی بزرگی با  چند صد میلیون کاربر را تصور کنید؛ اگر اعضای آن تصمیم بگیرند جریانی اجتماعی یا اقتصادی یا سیاسی را درجهان ایجاد کنند چه اتفاقی می افتد؟ کدام دولت محلی و یا منطقه ای یا جهانی قادر خواهد بود در برابر آن مقاومت کند و وجود اراده ای جهانی را انکار کند؟ یا مثلا تصور کنید که سی میلیون از اهالی پنجاه میلیونی یک کشور در یک شبکه اجتماعی داخلی یا خارجی در باره موضوعی خاص اعلام نظر کنند. کدام نظرسنجی و نمونه سنجی آماری یا انتخابات رسمی و یا رفراندوم دولتی می تواند آن اعلام نظر میلیونی در جامعه مجازی را انکار کند!؟
اگر روزی، در شرایطی دو خبرنگار فعال خود را نماینده افکار عمومی هزاران نفر اهالی شهر می دانستند، امروزه دیگر افکار عموم جای افکار عمومی را گرفته است. اگر روزی برای تشخیص خواست عمومی به نظرسنجی های آماری متوسل می شدند، امروزه مردم بارها و بارها در رسانه های اجتماعی مجازی چون وبلاگ و شبکه های اجتماعی و حوزه های اشتراک گذاری محتوا، اعلام نظر و دیدگاه و سلیقه می کنند.
دیگر برای تشخیص ذائقه و وجدان عمومی مردم راه های آسان تری پیش رو است و این چالشی است که همه دولت ها را به سوی اتخاذ سیاست های مردم سالارانه جدیدی سوق خواهد داد و اگر از آن پیروی نکنند، به ورطه منازعات نابودگر می اندازد. دیگر کنترل رسانه های سنتی راهگشا نیست. رسانه ها ماهیت اجتماعی یافته اند و خود جامعه هستند نه ابزارهایی در دست مالکان یا مدیرانشان و به همین دلیل است که مدیران شبکه های اجتماعی، کنترل هدایت گری بر افکار و  عمل کاربران خود ندارند. رسانه های اجتماعی مجازی قدرت را به بشر بازگردانده اند.

پرسش بعدی در زمینه قدرت است. سوال این است که تحت تاثیر این تحولات مفهوم قدرت تغییر کرده و دارای فاکتورهای متفاوتی گشته است؟

به عنوان یک فعال فضای مجازی در خطوط مقدم این تحول قرار دارم و سعی می کنم بخشی از دیده ها و تحلیل هایم را دسته بندی و منتقل کنم. تا آنجا که می دانم، جامعه منشا اصلی قدرت است و حکومت ها با اتکاء به قدرت اجتماعی بر سر کار می آیند و اگر رابطه شان با نیروهای مولد قدرت آسیب ببیند، دچار اضمحلال تدریجی می شوند و این مشکل به ویژه در دوره تحولات پرشتاب واضح تر است.
 به نظر می رسد نمایندگان قدرت آینده، عمیقا دانش محور و جهانی هستند. به تصمیم و اراده جمعی مردم توجه خواهند داشت و خود مولود آن اند و به طور مستمر با خواست و تمایل عمومی هماهنگ می شوند. شاید یک نمونه از مردم سالاری مردم محور و اندیشه محور را شاهد باشیم و اگر برای این تحول، وجه انسانی قائل باشیم که هستیم، جایگاه معنویت و اخلاق نیز در این تحول حفظ و تقویت خواهد شد.
انقراض حکومت های مستبد قطعی است ولی حتی حکومت های دموکرات فعلی از فضای مجازی تاثیر خواهند پذیرفت و تغییرات عمیقی را تجربه خواهند کرد. به هر حال این که اهالی جامعه مجازی چگونه بنای مناسبات اجتماعی و اقتصادی و سیاسی خود را برپا کنند به تدریج روشن تر می شود ولی به نظر بنده شرایط آینده، به روشنی مردم سالارانه تر، دانش محورانه تر و اخلاقی تر خواهد شد.

 

 

به عنوان سوال آخر آیا جهانی شدن ناشی از عصر دیجیتال و انقلاب اطلاعات، امری فی نفسه مثبت بوده است یا  نکاتی منفی مثل شکاف دیجیتال و... در آن مستتر بوده است؟

 

ما وقتی راجع به تکامل و تحول اجتماعی صحبت می کنیم؛ در مورد یک عینیت حرف می زنیم. هر اتفاقی ابعاد مثبت و منفی دارد. برای من و شما یا دیگران به یک نسبت ارزش مثبت یا منفی ندارد و به ما به یک اندازه نفع و ضرر نمی رساند؛ ولی در مجموع تحولات اجتماعی رو به صلاح و اصلاح امور است. این تحولات نیز از قاعده تکامل جامعه بشری پیروی می کند و مقدمه ظهور جهانی انسانی تر است. ان شاء الله.
کاهش تعصبات قومی و نژادی و ایدئولوژیک و انسانی شدن اقتصاد و سیاست، نکته امید بخش این تحول خواهد بود. اما اینکه شکاف دیجیتال گشترش پیدا کرده، وجه نگران کننده ماجرا است و البته تلاش جهانی، همانطور که در بحث محیط زیست به این نتیجه رسید که یک اکوسیستم غیرقابل تجدید داریم، در بحث اقتصاد و اجتماع و سیاست جهانی نیز به نتیجه واحدی خواهد رسید. البته نه از موضع حکومت های جهانگیر که از موضع مردم جهاندار و به دست فرهیختگان آگاه و آزاد و متکی به معنویت
 ان شاء الله

با تشکر از فرصتی که به ما دادید. اگر بحثی نگفته مانده در خدمتتان هستم.

هنوز در نخستین گام های شناخت تحول جهانی اخیر و نیازمند موسسات پژوهشی حوزه فضای مجازی هستیم. موضوعی که کمتر به آن توجه کرده ایم.  امیدوارم پیش از آنکه آینده ما را غافلگیر کند و بگوییم خودکرده را تدبیر نیست، آینده را بر آنچه میخواهیم، خلق کنیم. متشکرم


 
comment نظرات ()

 
آغاز دهمین سال فعالیت پرشین بلاگ و روز وبلاگ فارسی مبارک باد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱:٢۸ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۳ خرداد ۱۳٩٠
 

پرشین بلاگ بیست و سوم خرداد، روز وبلاگ فارسی را به وبلاگنویسان عزیز و فعالین وبلاگستان و فضای مجازی تبریک عرض می کند

بیست و سوم خرداد ماه یکهزار و سیصد و هشتاد و یک، برای نخستین بار، سرویس وبلاگ فارسی راه اندازی شد و امکان نوشتن وبلاگ فارسی برای عموم فراهم گشت.

تصویر صفحه اول نسخه پیشین پرشین بلاگ 


تا پایان سال 1382 پرشین بلاگ میزبان دهها هزار وبلاگ گردید و توانست به تنهایی رتبه زبان فارسی در اینترنت را به سطح چهارم جهان برساند، موضوعی که امروز با حضور دهها سرویس دهنده فارسی و هزاران وبلاگنویس فارسی در سرویس دهنده های خارجی یا سایت های مستقل، تکرار نشده است و دلیل آن چیزی جز دشوار شدن رقابت جهانی و بازماندن وبلاگنویسان ایرانی در این رقابت نیست.

بی تردید سقوط و کاهش درصد حضور زبان فارسی در اینترنت، نگران کننده و در سرنوشت فضای مجازی ایرانی موثر خواهد بود و باید به موانع توسعه وبلاگنویسی در کشور توجه جدی شود ولی در عین حال می توان گفت که همچنان وبلاگستان فارسی با ظرفیت دهها میلیون صفحه بازدید روزانه و صدها هزار وبلاگ و دهها هزار وبلاگنویس فعال، تولید کننده بخش عظیمی از محتوای ارزشمند فارسی در فضای وب است و تکیه گاه اندیشه ایرانی در فضای مجازی است. حتی شبکه های اجتماعی موفق و مجازی ایرانی نیز از تجارب و محتوا و حضور وبلاگنویسان برخوردارند.

پرشین بلاگ در دهمین سال فعالیت خود، مجدانه کوشش میکند تا به سهم خود در خدمت ارتقای فعالیت های جامعه مجازی نقش ایفا کند و از همفکری ها و همدلی های شهروندان فضای مجازی تشکر می نماید.

روز وبلاگ فارسی و آغاز دهمین سال فعالیت پرشین بلاگ بر شما مبارک باد.


 
comment نظرات ()

 
میلاد پیامبر اکرم ص و امام صادق ع بر پیروان اندیشه و عمل آنان مبارک باد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:٤٢ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٩ بهمن ۱۳۸٩
 

بسیارند کسانی که از پیامبر خاتم ص و رئیس مذهب ع نشنیده اند

بسیارند کسانی که شنیده اند و توفیق پیروی نیافتند

بسیارند کسانی که از اخلاق و اندیشه آن بزرگواران

پیروی کردند و رستگار شدند

 

میلادشان بر همگان مبارک باد


 
comment نظرات ()

 
نکته
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱٠:٥٤ ‎ق.ظ روز جمعه ۱٥ بهمن ۱۳۸٩
 

گاهی می بینیم بعضی موضوعات جدید اولویت پیدا میکند

زمانی که این اولویت های جدید در عرض اولویت های پیشین باشند

نشان تغییر اولویت ها به معنای انصراف از اولویت های پیشین است

و زمانی که تغییر اولویت ها طولی باشد

نشان از تغییر شرایط عمومی

و ارتقا یا کاهش مسائل است


 
comment نظرات ()

 
یادش همچنان بخیر
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱٢:٠٦ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٥ خرداد ۱۳۸٩
 

یادش همچنان بخیر

گفتمانی داشتیم

و خدا را شکر

که گفتمانی داریم و خواهیم داشت


 
comment نظرات ()

 
عجب گفتمانی شد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱۱:٢٠ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢۳ دی ۱۳۸۸
 

این گفتمان جهان اسلام را که ول کردیم

گفتمان داخل کشورمان

خدایی عجب گفتمانی شد!


 
comment نظرات ()

 
دیدار سبز جامعه مجازی با سید محمد خاتمی
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱۱:۳٤ ‎ق.ظ روز جمعه ۸ خرداد ۱۳۸۸
 

دیدار سبز جامعه مجازی با سید محمد خاتمی

:دیدار اهالی اینترنت با سید محمد خاتمی برای نخستین بار و  به صورت مجازی برگزار میشود.

محبوب ترین چهره ی سیاسی کشور با شهروندان و فعالین شبکه های اجتماعی مجازی دیدار میکند و به سوالات آنان پیرامون مسائل کشور و انتخابات پاسخ میدهد.

خبرنگاران، مدیران سایت ها، وبلاگنویسان، فعالین شبکه های اجتماعی و دیگر شهروندان مجازی میتوانند با ثبت نام در آدرس های اعلام شده  سوالات و نظرات  اعلام شده خود را با آقای خاتمی در میان بگذارند.

 آدرس اینترنتی ثبت نام عمومی:

http://emeeting.yaari.ir/

آدرس اینترنتی برای ثبت نام وبلاگنویسان :

http://khatami.persianblog.ir

این دیدار روز یکشنبه دهم خرداد از ساعت 18 آغاز میگردد. سریعتر ثبت نام کنید


 
comment نظرات ()

 
فرهنگ بومی گفتمان مسلمانی مشارکت جهانی
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٩:۳٩ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱٥ مهر ۱۳۸٧
 

شماره سیزدهم کلمه منتشر شد. از نظر محتوایی و تنوع مرتبط از شماره های قبلی خیلی بهتر شده است. همچنان در چهار صفحه منتشر میشود.
شعار جالبی در بالای صفحه دیده میشود:
فرهنگ بومی
گفتمان مسلمانی
مشارکت جهانی
در این شعار به سه حوزه ایران / اسلام / جهان اشاره کرده است و تاکید میکند که ما هم ایرانی و مسلمان و انسان هستیم. انسان مسلمان ایرانی.
بنظرم شعار قشنگ و درستی است.


 
comment نظرات ()

 
چه باید کرد؟
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱٢:۳٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٩ فروردین ۱۳۸٧
 
هنوز نسبت خودم رو بطور کامل در ذهنم با بخش اجرایی این گفتمان روشن نکرده ام. دیشب جلسه بود. طبق معمول ساعت هشت شب قرار بود شروع شود ولی بر خلاف معمول فقط نیم ساعت تاخیر در برگزاری جلسه بود و غیرمعمول تر اینکه قبل از ده تمام شد.
پیگری مسائل مربوط به سفر دوستان پزشک به افغانستان و بررسی راه اندازی یک مرکز پزشکی پیشرفته مورد بحث بود. خدا به دست اندرکارانش خیر دهد.
بحثی کوتاه در باره روابط بین ایرانیان و افغانی ها در جامعه مجازی نیز شد که شاید ادامه یابد.

 
comment نظرات ()

 
مسلمانی های اقوام مختلف
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٩:٠۱ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢۳ دی ۱۳۸٦
 

اقوام مختلف٬ برداشت مشترکی از دین دارند و برداشتهای متفاوتی در رویه زندگی دینی.
یک مسلمان عرب
یک مسلمان آمریکایی
یک مسلمان اندونزیایی
یک مسلمان هندی
یک مسلمان ایرانی
یک مسلمان آفریقایی
...
هر کدام مشترکاتی از دین را پذیرفته اند و در عین حال با فرهنگ خاص خود کنار آمده اند. اندکند کسانی که یکسره فرهنگ قومی خود را نفی کنند. بخصوص در میان عربها که به نوعی ممکن است دین را با مفاهیم نژادی خود بیش از بقیه بیامیزند.


 
comment نظرات ()

 
کلمه منتشر شد
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۸:٠٢ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱٢ دی ۱۳۸٦
 

کلمه ٬ خبرنامه داخلی گفتمان جهانی مسلمانان منتشر شد.

کلمه در انتظار کلام شما
مبانی نظری جانی شدن و چالش های جهان اسلام
مواضع روشن پیش شرط تعامل فعال

===============


رویکردی آرمانگرایانه برای بهبود شرایط جامعه مسلمانان و کشورهای اسلامی.

 
comment نظرات ()

 
دوستی
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٦:۱۱ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٤ آذر ۱۳۸٦
 

نوعی دوستی و محبت پایه اصلی برای هر فعالیت داوطلبانه اجتماعی است.


 
comment نظرات ()

 
تلاش جمعی مسلمانان
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:٢۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٧ آبان ۱۳۸٦
 

مسلمانان چه در موضع کشورهای اسلامی و چه اقلیتهای مسلمان در کشورهای دیگر٬ در فعالیتهای جمعی کوتاهی هایی فراوانی کرده اند و ضعفهای بسیاری دارند.
در دنیای رقابتی امروز همکاری های همه جانبه مسلمانان یک ضرورت است و حضور در گفتمان جهانی مقدمات بسیاری دارد


 
comment نظرات ()

 
نشست گفتمان جهانی اسلام
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱٠:٠٦ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ مهر ۱۳۸٦
 

امروز از ساعت ۲ تا ساعت ۷ بعد از ظهر نشست بزرگ گفتمان جهانی اسلام  در سالن کنفرانس کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
آقای مهندس باقریان ریاست این نشست  را برعهده داشتند. با تاخیر رسیدم ولی مراسم طولانی بود و فرصت استفاده از مباحث جلسه و دیدار دوستان فراهم شد. آقای دکتر واعظ مهدوی در باره حوزه گفتمان اجتماعی اسلام مطالب ارزشی و با ارزشی را ارائه کردند.
تعداد زیادی از دوستان را دیدم و صحبت کردیم.


 
comment نظرات ()

 
هوای گريه
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۱۱:٢۱ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱۱ مهر ۱۳۸٦
 

قبلا موسیقی اش روی اکرنه بود حالا روی گفتمان اجتماعی است:


نبسته ام به کس دل
نبسته کس به من دل
چو تخته پاره بر موج
رها رها رها من

ز من هر آنکه او دور
چو دل به سینه نزدیک
به من هر آنکه نزدیک
از او جدا جدا من

نه چشم دل به سویی
نه باده در صبویی
که تر کنم گلویی
به یاد آشنا من

ستاره ها نهفتم
در آسمان ابری
دلم گرفته ای دوست
هوای گریه با من

ترانه سرا: سیمین بهبهانی
تایپیست شعر در اینجا:  خودم



 
comment نظرات ()

 
گفتمان اجتماعی در مسیر
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:٢۳ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱۱ مهر ۱۳۸٦
 

مسیر تحقق خیلی چیزها با آنچه در نهایت محقق میشود٬ از نظر ظاهری تفاوت دارد. تشخیص مسیر  صحیح نیازمند هوش و فراست و بصیرت است. حتی هدف را نیز گاهی به درستی تشخیص نمی دهیم.

==========================

در مسیری سخت هستیم. تجارب زیادی از تعامل در پیش داریم. آموختن این تجارب فشار زیادی خواهد آورد.




 
comment نظرات ()

 
جلسه مهاجران
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۸:۱٤ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢٢ شهریور ۱۳۸٦
 

دیروز جلسه ای از سوی موسسه گفتمان اجتماعی برای تاسیس یک موسسه مستقل در حوزه مهاجران تشکیل شد.
جالب بود که در کشور ما با اینهمه مهاجر افغانی و عراقی٬ قوانین مهاجرت نداریم.
یکی از کارهای شایسته ایجاد امکان ارتباطات اجتماعی میان مسلمانان است.
موفق باشند انشاءالله


 
comment نظرات ()

 
فاصله
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٩:٥٠ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٧ شهریور ۱۳۸٦
 

ما در ایران به اندازه چند نفر از هر انسان توقع داریم
در حالیکه چنین نیست
فرصت ها می گذرد
و ما مستعد نیستیم


 
comment نظرات ()

 
اقدامات اولیه
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٤:٠۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢ بهمن ۱۳۸٥
 
ثبت
تقسیم کار اولیه
تقسیم کار ثانویه
سایت
...

فعالیتهای اجتماعی مسلمانان در جهان در حوزه اجتماعی و در جهان مجازی
 
comment نظرات ()

 
کندی
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٩:٤٧ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢۸ دی ۱۳۸٥
 
سرعت فعالیتها گاهی خیلی کند میشود. دلیلش بیشتر آنست که نسبت مناسبی بین افراد و موضوع یا بین همراهان برقرار نیست.

 
comment نظرات ()

 
سلامت
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ۳:٢٢ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٥ آبان ۱۳۸٥
 

۱. پیشگیری اولیه یا بهداشت(تغذیه / واکسیناسیون/...)
۲. اقدام ثانویه (درمان)
۳. اقدام ثالثه (توانبخشی)

سلامت جسمی
سلامت روانی

 

رفاه اجتماعی:
بیمه / از کار افتادگی / بازنشستگی


 
comment نظرات ()

 
چند نکته
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:۱۱ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۸٥
 

موضوعات حساس در جهان اسلام:
کودکان
زنان
روستاها
حقوق اساسی مردم

Why
What
Where
When
Whom
How


Knowledge
Attitude
Practice

توسعه ی منابع انسانی
توسعه ی رفاه اجتماعی
توسعه ی روستایی

اهداف کلی
اهداف تفصیلی
برنامه
سیاستهای اجرایی
اقدامات

کشورهای همزبان
کشورها و جوامع هم دین
: افغانستان / تاجیکستان / عراق / لبنان / حاشیه خلیج فارس / تانزانیا / غنا


تعریف کار گروه مشترک با گروه های دیگر

ارتباط مستمر با موسسات غیر دولتی

اهمیت تقسیم کار

آموزش و مشاوره و راهبری (ترویج)


تجهیز منابع(سازماندهی اولیه)
تخصیص منابع( اطلاع رسانی / ارتباطات / پروژه های اجرایی)

Orananizing
---------------
Information
Communication
Actions/Projects

صف متکی به تشکل ها
ستاد کوچک

اهمیت مهندسی اجتماعی


 
comment نظرات ()

 
عصر گفتمان
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:٠۸ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۸٥
 
در دوران اخیر کاربرد زور و تهدید تا حد زیادی از بین رفته و در آینده نیز کارکرد تعاملی بین گروههای موثر بیشترین تاثیر را بر تحولات خواهد داشت.
گفتمان اجتماعی مسلمانان در چارچوب نیاز مسلمانان به تداوم ارتباطات و همکاری های توسعه ای استوار است.
 
comment نظرات ()

 
گفتمان جهانی مسلمانان
نویسنده : مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi - ساعت ٧:٠٥ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۸٥
 
گفتمان جهانی مسلمانان تلاشی از سوی نهادهای مدنی و علاقمندان به توسعه ی همکاری های علمی و فنی و اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی بین جوامع و کشورهای مسلمان.
 
comment نظرات ()